5 Argumenten voor actieve Kolencentrales tot 2030 - Discussie

door Bas van Steekelenburg Samenleving - Economie - Milieu - Gezondheid & Zorg

Vijf werkende kolencentrales zijn er nog overgebleven in Nederland. Kolencentrales zijn de goedkoopste én meest vervuilende manier van energie-opwekking. Vervroegd sluiten van kolencentrales in 2020 (ipv 2030) zorgt er voor dat de CO2-uitstoot met 9% daalt, maar wel tegen een kostenplaatje van maar liefst 7 miljard euro.

Moeten we tegen zo’n prijs versneld afscheid nemen van deze 5 industriële kolossen? Of houden we ze nog een aantal jaar in gebruik, en profiteren van goedkope energie?

Het is een van de goedkoopste manieren om energie op te wekken. Bijna 30% van onze elektriciteit komt uit kolen, 95% van de energie uit fossiele brandstoffen.

De opwekking van energie via kolencentrales is relatief vervuilend ten opzichte van aardgascentrales; er komen veel schadelijke stoffen zoals CO2 (3x meer dan aardgascentrales), stikstofoxide, fijnstof en zware metalen vrij. De OESO - de organisatie van rijkere industrielanden voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling - noemde in 2015 kolencentrales de grootste klimaatbedreiging van de wereld.  Deze schadelijke delen hebben een direct effect op de luchtkwaliteit en dus gezondheidskosten.

In het Energieakkoord is o.a. afgesproken de 5 oudste en inefficiëntste kolencentrales te sluiten. In het Klimaatakkoord van Rutte III is besloten dit uiterlijk in 2030 te doen. In 2019 werd dit echter vervroegd: De Hemwegcentrale in Amsterdam wordt gesloten in 2020, de Amercentrale in Brabant in 2024. De drie nieuwere centrales blijven operationeel tot 2030.

In de klimaatzaak Urgenda werd door de rechter in 2015 bepaald dat de Nederlandse Staat de uitstoot van broeikasgassen moet terugdringen met 25% in 2020 ten opzichte van 1990. 

De Nederlandse overheid heeft zich gecommitteerd aan de afspraken van het Klimaatakkoord van Parijs. Dat wil zeggen dat Nederland in 2050 klimaatneutraal wordt en er een drastische beperking is van CO2-uitstoot tot uiteindelijk bijna 0.

De Nederlandse Staat heeft zichzelf als doel gesteld om op termijn volledig over te gaan op duurzame energie. Dat betekent dat fossiele brandstoffen worden uitgefaseerd; zowel de productie als consumptie. Eerst zal het meest vervuilende steenkool worden aangepakt; hierna gas. 

Meer informatie over hoe de overheid Nederland in 2050 klimaatneutraal wil maken lees je via de Rijksoverheid. De huidige energieagenda kan niet los worden gezien van het Energieakkoord.

Het 'Energieakkoord voor duurzame groei' is een Nederlandse overeenkomst uit 2013 om betaalbare en schone energievoorziening te verkrijgen. Er is o.a. afgesproken de 5 oudste en inefficiëntste kolencentrales te sluiten. Ook moet 14 procent van de energie in Nederland in 2020 duurzaam worden opgewerkt.

Deze afspraak is gemaakt tussen de overheid en ruim veertig organisaties zoals werkgevers, vakbeweging en natuur- en milieuorganisaties. Lees meer over de doelen voor 2020. 
Volgens Elsevier is dit het duurste naoorlogse project in Nederland, met een geschat kostenplaatje van 107 miljard euro.

10 jaar geleden was de gasprijs erg hoog en het kabinet Balkenende wilde minder afhankelijk zijn van energiebronnen uit andere landen, o.a. het Midden-Oosten. Door aan bedrijven toekomstige subsidies te verstrekken, is er voor in totaal 5,7 miljard geïnvesteerd in nieuwe kolencentrales op de Groningse Eemshaven en Rotterdamse Maasvlakte 2. Deze nieuwe centrales kunnen nog tientallen jaren geëxploiteerd worden. 

Deze centrales hoopten CO2 ondergronds te kunnen opslaan, maar dit is tegengehouden.

Er zijn na juli 2017 nog 5 kolencentrales actief; 3 centrales komen uit 2015. De laatste jaren zijn de oudste kolencentrales met de laagste rendementen gesloten.

Meer informatie over de exacte centrales lees je via Greenpeace.

Een emissierecht is een recht om broeikasgassen zoals CO2 uit te stoten. In het emissiehandelssysteem kunnen bedrijven deze rechten kopen van nationale overheden. In Europa hebben we een Europees geregeld emissiehandelssysteem waar bedrijven deze emissierechten vervolgens kunnen kopen van en verkopen aan andere bedrijven. 

De meest gehoorde kritiek op dit systeem is dat er teveel rechten zijn uitgegeven, o.a door succesvol gelobby door bedrijven. Na 2019 mag de Europese Commissie overschotten aan emissierechten uit de markt halen. Meer lees je hier.

  • Nederland wil in 2030 49% minder CO2 uitstoten dan in 1990.
  • Sluiting laatste kolencentrales in 2030.
  • Subsidie op het bijstoken van biomassa in kolencentrales stopt.
  • Nieuwbouw wordt vanaf 2021 niet meer verwarmd met gas. Hierna volgt bestaande bouw.
  • Verder wil men een vliegbelasting en moeten nieuwe auto's van 2030 geen CO2 meer uitstoten.
  • Per sector is er bepaald hoeveel de CO2-uitstoot moet dalen.

'Nederland moet in 2020 alle kolencentrales sluiten'

Ook wel een 'kolenexit' genoemd​.



ARGUMENTEN VOOR

1. Goedkoopste oplossing voor veel minder uitstoot 

Het sluiten van kolencentrales betekent een forse beperking in de uitstoot van broeikasgassen zoals CO2, stikstofoxide, fijnstof en zware metalen. Volgens de NOS 31% minder CO2; een nettoreductie van 9% (omdat kolencentrales buiten Nederland energie moeten leveren).

Hierdoor zal de Nederlandse overheid met sluiting haar eigen duurzame energiedoelstellingen uit het Energieakkoord sneller halen. De rechter besloot in 2015 dat de Nederlandse Staat de uitstoot van broeikasgassen moet terugdringen met 25% in 2020 ten opzichte van 1990. Ondanks grote windmolenparken op de Noordzee en het sluiten van 5 kolencentrales voorspellen experts dat Nederland op 20-21% vermindering blijft steken.

Nederland is het slechtst presterende land in Europa wat betreft klimaat- en energiebeleid en staat onderaan de ranglijst op het gebied van duurzame energieproductie, uitstoot van broeikasgassen en primaire energieconsumptie (Europees Milieu Agentschap).

De elektriciteitsvoorziening komt niet in gevaar. Gasgestookte elektriciteitscentrales kunnen nu nog de Nederlandse vraag naar stroom opvangen. Dit zou ook passen in een besluit van Minister Kamp om op termijn meer gas te winnen in de Noordzee

Verder hoeft Biomassa uit Canada die wordt verstookt in Nederland niet meer gesubsidieerd te worden.

2. Bespaart direct op kosten aan volksgezondheid en klimaat

Door vervroegde sluiting verbetert de luchtkwaliteit en dus ook de levensomstandigheden. Dit betekent minder (dure) gezondheidsproblemen en milieu-verontreiniging.

Volgens Natuur & Milieu is het voordeel uit te drukken in 4,7 miljard euro extra welvaart. In 2013 werden de jaarlijkse gezondheidszorgkosten als gevolg van kolencentrales in Nederland op 386 miljoen euro geschat.

3. Sluiting is een belangrijk signaal om te vergroenen

De kolenexit is een signaal naar andere landen en ondernemingen om over te gaan op schonere, en meer verantwoorde energie.

4. Minder kolen betekent minder mijnbouw en minder uitbuiting

Per direct stoppen met kolen betekent stoppen met het indirect uitbuiten van mensen.
Kolen worden geïmporteerd vanuit landen als Colombia, Zuid-Afrika, Oekraïne, China en Pakistan naar de Westerse landen. Mijnbouw valt hier samen met schendig van mensenrechten - de gezondheidssituatie van werkers is vaak zorgelijk - milieuregels. Hierdoor zouden energiebedrijven ook niet transparant zijn over de herkomst van kolen. Overigens komt bruinkool uit het oosten van Duitsland en Polen.

ARGUMENTEN TEGEN

1. Kolen zijn essentieel voor de energiebehoefte én energietransitie

Kolen als energiebron zijn betrouwbaar, constant en goedkoop en in grote hoeveelheden aanwezig. Er zijn op dit moment onvoldoende gelijkwaardige alternatieven; zeker nu ook gaswinning in Groningen wordt stopgezet. RWE/Essent, uitbater van de Eemshaven-centrale die liefst 2,6 miljoen huishoudens van stroom kan voorzien: ”Wanneer we de Nederlandse kolencentrales overhaast sluiten, ontstaat er een tekort aan productiecapaciteit.” 

Zon- en windenergie opbrengsten variëren te veel. Juíst in de winter is er de meeste vraag naar energie, maar levert groene energie de laagste opbrengsten. In Duitsland worden daarom flexibele gascentrales ingezet, die door de flexibiliteit (continu afremmen en opschroeven) veel inefficiënter zijn dan kolencentrales met als gevolg een hogere CO2-uitstoot.

De constante energievoorziening van kolen maakt het mogelijk dat groene alternatieven kunnen ontstaan. De constante aanvoer van energie is nodig voor de sterk fluctuerende opbrengsten van groene alternatieven. Op dit moment is het stroomnet gebaat bij constante-energievoorziening. Omdat energie steeds minder centraal wordt opgewekt - maar op duizenden verschillende plekken die groene energie teruggeven - varieert het stroomaanbod steeds meer.

2. Prijs energie gaat fors omhoog met economische schade als gevolg

Stroom opwekken met kolen is een stuk goedkoper dan via andere brandstoffen. Sluiting betekent hogere elektriciteitskosten voor de consument en bedrijfsleven, met een slechtere concurrentiepositie als gevolg.

  • Schatting van kosten voor de consument zijn: '€10 per gezin per jaar' (64 wetenschappers, via Trouw), '€13 per jaar (SEO Economisch Onderzoek, via Het Parool)'. Energieleveranciers als Gdf en E.on spreken over 'honderden euro’s'. 
  • Onafhankelijke deskundige Aad Correljé, energie-expert TU Delft en Instituut Clingendael: “De concurrentiepositie van onze industrie krijgt een flinke knauw”. Per direct overgaan op kolen zou 800 miljoen per jaar extra kosten.

3. Kosten van schadeclaims komen bij de belastingbetaler

Bedrijven als Gdf Suez en E.on hebben bijna 6 miljard geïnvesteerd in nieuwe kolencentrales en infrastructuur. Op deze enorme hoeveelheid geïnvesteerd geld kan geen rendement meer behaald worden. Deze bedrijven zullen schadeclaims indienen bij de Nederlandse overheid. In het geval van toegekende schadevergoedingen komt deze rekening bij de Nederlandse staat en dus de belastingbetaler.

Ook kan dit korte termijn beleid grote bedrijven afschrikken te investeren in Nederland. De overheid was zelf 10 jaar geleden een van de initiators van de bouw van kolencentrales. Het zou de bedrijven met een enorme kostenposten achterlaten en geen verantwoordelijkheid nemen voor eerder gedane toezeggingen.

4. Sluiting betekent import van vuile energie en afhankelijkheid

De Nederlandse kolencentrales vallen onder een Europees emissiehandelssysteem. “Binnen dit systeem mag de CO2-uitstoot die in Nederland wordt verminderd, elders in Europa uitgestoten worden. Pas in 2019 worden er emissierechten uit de mark gehaald. Direct sluiting betekent dat deze stroom deels uit landen zoals Polen en Duitsland zal komen waar de energie in nóg meer vervuilende kolencentrales (bruinkool) wordt geproduceerd. 

Ook neemt bij vervroegde sluiting de afhankelijkheid van energie uit het buitenland toe (o.a. Rusland), dat door landen gebruikt kan worden in onderhandelingen. “Vermindering van CO2-emissies is geen nationaal probleem maar een Europees probleem, en zou dus Europees aangepakt moeten worden.”

5. De relatie tussen CO2 en opwarming is minder sterk dan werd aangenomen

Het Nederlandse kabinet heeft energiedoelen gesteld zoals de 49% CO2-reductie in 2030 tov 1990. Om tot deze doelstelling te komen, heeft men zich voor de relatie tussen broeikasgas en temperatuurstijging gebaseerd op een studie uit 2013, te weten IPCC AR5. Nu blijkt uit de IPCC studie van 2018 (SR15) dat de CO2 emissie wereldwijd 2 maal zo hoog mag zijn voor een opwarming van 1,5 graad dan in 2013 werd aangenomen.

Je hebt zeker wel iets toe te voegen aan deze discussie? Help mee en draag bij!